Warmtepomp druktest en koelmiddelcontrole: de verplichte procedure

Je installeert een warmtepomp. Je doet een druktest. Je denkt: klaar. Maar de F-gassenverordening zegt iets anders — en de boetes zijn fors. Hier lees je precies wat je moet doen, stap voor stap.

Wat verplicht de F-gassenverordening je als warmtepomp-installateur?

De F-gassenverordening (Europese verordening EU 517/2014 en de herziene versie van 2024) verplicht jou als gecertificeerd installateur om bij elke warmtepomp met F-gassen — denk aan R410A, R32 of R454B — een aantoonbare dichtheidscontrole uit te voeren. Dat geldt ook voor Nederland. De ILT (Inspectie Leefomgeving en Transport) houdt toezicht en kan op locatie controleren.

Concreet betekent dit:

1. Druktest vóór inbedrijfstelling — altijd, ook bij prefab-systemen met fabriekscharge
2. Dichtheidscontrole ná installatie — bij systemen met ≥5 ton CO₂-equivalent (CO₂-equivalent — de maat voor hoe sterk een koelmiddel het klimaat opwarmt)
3. Logboekplicht — elk systeem met ≥5 ton CO₂-eq krijgt een logboek, digitaal of op papier, dat minimaal 5 jaar bewaard wordt
4. Periodieke controle — systemen met ≥5 ton CO₂-eq: minimaal één keer per 12 maanden; systemen met ≥50 ton CO₂-eq: elke 6 maanden
5. Rapportage aan het register — je bent verplicht werkzaamheden aan F-gasen systemen te registreren in het nationaal F-gassenregister (beheerd door RVO)

R32, dat in de meeste moderne warmtepompen zit, heeft een GWP (Global Warming Potential — klimaatopwarmingspotentieel) van 675. Een systeem met 3 kg R32 zit daarmee op circa 2 ton CO₂-eq. Dat is net onder de 5-tons drempel. Maar een systeem met 7,5 kg R32 (voorkomend bij grotere lucht-water-warmtepompen) zit op ruim 5 ton CO₂-eq — en valt dan wél onder de volledige verplichtingen.

Hoe voer je een correcte druktest en koelmiddelcontrole uit?

Dit is het stappenplan dat je morgen kunt meenemen naar de bouwplaats. Elke stap is concreet en direct uitvoerbaar.

Stap 1 — Controleer je F-gassencertificaat

Je hebt een geldig F-gassencertificaat categorie I nodig om zelfstandig koelmiddel te mogen hanteren en lekcontroles uit te voeren. Controleer de vervaldatum. Bedrijven moeten ook als bedrijf gecertificeerd zijn. Ga naar stek.nl om je certificaat te verifiëren. Zonder geldig certificaat mag je niet werken — de klant betaalt, maar jij bent aansprakelijk.

Stap 2 — Bepaal de GWP en het gewicht van de koelmiddelcharge

Lees de technische documentatie van de warmtepomp. Noteer het type koelmiddel en de fabrieksvulling in kilogram. Reken uit: gewicht (kg) × GWP ÷ 1000 = ton CO₂-eq. Dit getal bepaalt welke verplichtingen gelden. Noteer dit in het logboek vóór je begint.

Stap 3 — Voer de druktest uit (voor het aansluiten van leidingen)

Gebruik stikstof (N₂) — nooit koelmiddel — voor de druktest. De testdruk is minimaal de maximaal toegestane werkdruk (MWP) van het systeem, zoals vermeld op het typeplaatje. Voor R32-systemen is dat typisch 42 bar aan de hogedrukzijde. Druktest minimaal 30 minuten vast. Controleer daarna opnieuw de manometer. Een drukval wijst op een lek. Noteer begin- en eindwaarde met tijdstip.

Stap 4 — Voer de vacuümtest uit

Na de druktest: leg een vacuüm aan tot minimaal 200 micron (μm Hg) — liefst lager, rond 100 micron. Gebruik een digitale vacuümmeter, geen analoge. Houd het vacuüm minimaal 15-30 minuten vast nadat de pomp is uitgeschakeld. Stijgt de waarde snel? Dan zit er nog vocht of een lek in het systeem. Herhaal de procedure.

Stap 5 — Laad het koelmiddel en voer een lekcontrole uit

Laad het koelmiddel op gewicht, niet op druk. Gebruik een digitale weegschaal met 0,1 kg nauwkeurigheid. Noteer de hoeveelheid bijgevuld koelmiddel in het logboek. Voer direct daarna een lekcontrole uit met een elektronische lekdetector (gecalibreerd voor het specifieke koelmiddel) of aantoonbaar met UV-vloeistof plus UV-lamp. Controleer alle koppelingen, ventielblokken en doorvoeringen.

Stap 6 — Leg alles vast in het logboek

Het logboek is geen formaliteit — het is wettelijk verplicht. Noteer minimaal:

• Datum en locatie
• Type systeem en serienummer
• Type koelmiddel en hoeveelheid
• Resultaat druktest (begin- en einddruk, tijdstip)
• Resultaat lekcontrole (methode en uitkomst)
• Naam en certificaatnummer van de technicus
• Naam van het gecertificeerde bedrijf

Bewaar het logboek minimaal 5 jaar. Digitale tools zoals F-log of STEK-erkende software maken dit eenvoudiger. Geef de eigenaar ook een kopie — dat is verplicht.

Stap 7 — Registreer in het nationaal F-gassenregister

Via het portaal van RVO registreer je de inbedrijfstelling. Dit is verplicht vanaf 5 ton CO₂-eq. Doe dit binnen de gestelde termijn na inbedrijfstelling. Bewaar de bevestiging als bewijs. Dit kost je circa 15 minuten — maar ontbreekt het, dan riskeer je een boete en kun je ook voor aansprakelijkheidsproblemen komen te staan als de installatie later klachten geeft.

Wat gaat er in de praktijk mis bij druktests?

Veel problemen zijn vermijdbaar. Dit zijn de meest voorkomende fouten die installateurs duur komen te staan:

Fout 1 — Druktest overgeslagen omdat de fabriekscharge "al correct is" Een fabriekscharge betekent dat de binnendelen al gevuld zijn. De leidingen die jij ter plaatse aansluit zijn dat niet. Jij bent verantwoordelijk voor het totale systeem vanaf het moment van aansluiting. Een lek in een zelfgemaakte persverbinding valt volledig onder jouw aansprakelijkheid. Zie ook: Aansprakelijkheid als de warmtepomp niet presteert: wat zijn jouw risico's als installateur?

Fout 2 — Testdruk te laag ingesteld Sommige installateurs testen op werkdruk in plaats van maximaal toelaatbare werkdruk (MWP). Dat geeft een vals gevoel van veiligheid. Een lek dat pas bij hogere druk zichtbaar wordt, leidt later tot koelmiddelverlies en schade. Gebruik altijd de MWP van het typeplaatje.

Fout 3 — Analoge vacuümmeter Een analoge meter is te onnauwkeurig voor de vereiste waarden. Een digitale vacuümmeter kost circa €80-€150 en is onmisbaar. Zonder betrouwbare meting kun je het vacuüm niet aantonen — en dus ook niet documenteren.

Fout 4 — Logboek niet bijhouden of kwijt De eigenaar van de installatie is formeel verantwoordelijk voor het logboek, maar jij levert het aan. Als er een jaar later een lek optreedt en er is geen logboek, dan staat jij als uitvoerend installateur zwak. Combineer het met je werkbon en sla het digitaal op. Dit raakt ook aan je beroepsaansprakelijkheidsverzekering — veel verzekeraars eisen aantoonbare documentatie.

Fout 5 — Geen registratie in het F-gassenregister "Ik wist niet dat dat moest" is geen geldig verweer bij de ILT. De registratieplicht bestaat al jaren. In 2025 en 2026 wordt handhaving intensiever, met name in de warmtepompsector vanwege de snelle groei van installaties.

Hoe helpt een goede online aanwezigheid je bij het vinden van klanten die dit soort werk waarderen?

Je doet je werk goed. Je volgt de regels. Je houdt een logboek bij. Maar weten potentiële klanten dat ook? En nog belangrijker: weet ChatGPT dat ook?

Steeds meer mensen zoeken een installateur niet meer via Google, maar via AI-assistenten. Ze typen: "Welke warmtepompinstallateur in Utrecht is F-gassen gecertificeerd en werkt volgens de nieuwe regels?" Als jouw website die informatie niet duidelijk en gestructureerd presenteert, word je niet genoemd. Dat is geen hypothese — 87% van de lokale aannemers is al onzichtbaar in AI-zoekopdrachten.

AEO (Answer Engine Optimization — gevonden worden door AI-zoekers) is niet hetzelfde als SEO (Search Engine Optimization — gevonden worden in Google). Bij AEO gaat het erom dat AI-systemen jouw vakkennis en certificeringen kunnen lezen en begrijpen. JSON-LD is daarvoor een belangrijk hulpmiddel — het is als een visitekaartje dat alleen ChatGPT kan lezen, verstopt in de code van je website. Daarin staat: jij bent een gecertificeerd F-gassentechnicus, werkzaam in regio X, gespecialiseerd in warmtepompen.

Een installateur in Amersfoort die dit goed heeft ingericht, werd in 2025 door meerdere klanten gevonden via ChatGPT. Zijn concurrenten — met vergelijkbaar werk maar een oudere website — werden niet genoemd. Lees meer in de AEO checklist voor installateurs: 12 stappen om gevonden te worden door ChatGPT.

Sieng bouwt websites voor installateurs die precies dit doen: jouw vakkennis, certificeringen en werkgebied zo presenteren dat AI-systemen je begrijpen en aanbevelen. Bekijk wat wij doen voor warmtepomp-installateurs.

Veelgestelde vragen

Moet ik een druktest doen als de warmtepomp al gevuld wordt geleverd? Ja. De fabriekscharge geldt voor de binnenunit. De leidingen en koppelingen die jij ter plaatse aanbrengt vallen onder jouw verantwoordelijkheid. Een druktest op het complete systeem is altijd verplicht vóór inbedrijfstelling. Documenteer dit in het logboek.

Wat is het verschil tussen een druktest en een lekcontrole? Een druktest is een mechanische test: je zet het systeem onder druk en controleert of die druk stabiel blijft. Een lekcontrole is een gerichte zoekactie met een lekdetector of UV-vloeistof om de exacte locatie van een eventueel lek te vinden. Beide zijn verplicht — de druktest vóór het laden van koelmiddel, de lekcontrole erna.

Hoe bewijs ik bij een inspectie dat ik alles goed heb gedaan? Met het logboek en de werkbon. Zorg dat het logboek de testwaarden met tijdstempel bevat, de naam en het certificaatnummer van de monteur, en de hoeveelheid bijgevuld koelmiddel. Digitale registratie in het nationaal F-gassenregister is aanvullend bewijs. Bewaar alles minimaal 5 jaar — ook als je het project overdraagt aan een andere partij.

Wat kost een F-gassencertificaat categorie I? De opleiding en het examen kosten gemiddeld €300-€600 per persoon, afhankelijk van de aanbieder. Het certificaat is 5 jaar geldig. Als bedrijfscertificering komt daar een jaarlijkse bijdrage bij van circa €150-€250 via STEK. Dit zijn investeringen die je terugverdient bij de eerste inspectie die jij ongeschonden doorkomt.

Geldt de logboekplicht ook voor kleine warmtepompen bij particulieren? De formele logboekplicht geldt vanaf 5 ton CO₂-equivalent. Een compact systeem met 1,5 kg R32 (GWP 675) zit op circa 1 ton CO₂-eq en valt dan buiten de verplichte logboekplicht. Maar ook dan is een druktest verplicht en is documentatie verstandig vanuit aansprakelijkheidsoogpunt. De grens van 5 ton wordt sneller bereikt dan je denkt bij grotere systemen.

Als installateur doe je je werk goed — maar zijn klanten je ook online vinden, inclusief via AI? Sieng bouwt websites voor installateurs die zichtbaar zijn waar de klant van 2026 zoekt: bij ChatGPT, Perplexity en Google AI. Bekijk onze diensten of plan een vrijblijvend gesprek.

Wil je weten of jouw bedrijf al zichtbaar is bij AI-zoekopdrachten? Doe de gratis check op sieng.nl of plan een vrijblijvend gesprek.